«Αν ο ελληνικός εμπορικός στόλος στερηθεί του πολυτιμότερου αγαθού του, του λαμπρού Έλληνος ναυτικού, θα στερηθεί της δυνατότητος να επιβιώσει και να αναπτυχθεί» υπογράμμιζε ο στυλοβάτης της ναυτικής εκπαίδευσης Κώστας Μ. Λεμός στα Ναυτικά Χρονικά τη 15η Ιανουαρίου του 1968. Περισσότερα από 90 έτη αργότερα, η ελληνική ναυτιλία έχει εδραιώσει ακόμα περισσότερο την πρωτοκαθεδρία της στις θάλασσες και στους ωκεανούς του κόσμου, αποτελώντας μια ισχυρότατη δύναμη για τη διαχείριση και την ιδιοκτησία πλοίων της ποντοπόρου. Τα bulk carriers δεν αποτελούν εξαίρεση, με περισσότερα από ένα στα τέσσερα bulk carriers του παγκόσμιου στόλου –σε όρους χωρητικότητας– να βρίσκονται υπό ελληνική διαχείριση (πηγή: Ένωση Ελλήνων Εφοπλιστών). Στην πορεία της ελληνικής ναυτιλίας προς την κορυφή καθώς και στην παραμονή της εκεί, μία από τις σημαντικότερες και διαχρονικές αγωνίες των Ελλήνων πλοιοκτητών μάς γυρνά πίσω στα λόγια του Κώστα Μ. Λεμού και δεκάδων ακόμα ιστορικών ναυτιλιακών προσωπικοτήτων: η ανάγκη διατήρησης και συνεχούς εξέλιξης των ελληνικών πληρωμάτων στα πλοία των Ελλήνων. Οι αξιωματικοί Εμπορικού Ναυτικού στην Ελλάδα φοιτούν στις Ακαδημίες Εμπορικού Ναυτικού της χώρας καθώς και σε κάποιες ιδιωτικές Ναυτικές Ακαδημίες. Τα Ναυτικά Χρονικά και η Isalos.net, με την αρωγή και τη συνεργασία του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία αφουγκράζονται τις φιλοδοξίες, τις ανάγκες, τις ελπίδες και τα όνειρα των νεοεισαχθέντων σπουδαστών και σπουδαστριών στην τριτοβάθμια ναυτική εκπαίδευση.
Η ετήσια έρευνα της Isalos.net «Επιλέγω Ναυτιλία: Νέοι και νέες στη Ναυτική Εκπαίδευση», η οποία παρουσιάζεται κάθε χρόνο στα τεύχη των Ναυτικών Χρονικών, σκιαγραφεί με συνέπεια το κοινωνιολογικό προφίλ των πρωτοετών, τους λόγους που τους ώθησαν στις ναυτικές σπουδές καθώς και το πώς οραματίζονται τη ναυτιλιακή επιχείρηση της οποίας τα πλοία θα «κυβερνούν» στο μέλλον. Η αλήθεια είναι πως τα τελευταία έτη καταγράφεται μια σημαντική επιθυμία των νέων να ναυτολογηθούν σε τεχνολογικά προηγμένα πλοία, όπως είναι τα δεξαμενόπλοια και τα υγραεριοφόρα. Όμως, ο στυλοβάτης της ελληνικής ναυτιλίας είναι τα bulk carriers. Τα bulk carriers είναι ο τύπος πλοίου με τον οποίο εκκινούν εμπορικές δραστηριότητες οι περισσότερες νέες ναυτιλιακές εταιρείες. Τα bulk carriers είναι ο τύπος πλοίου που οι μικρομεσαίες ναυτιλιακές επιχειρήσεις, η ραχοκοκαλιά του οικοδομήματος που ονομάζεται ελληνική ναυτιλία, επιλέγουν κατά κύριο λόγο να διαχειρίζονται. Από τα περίπου 5.200 πλοία που βρίσκονται υπό τη διαχείριση εταιρειών στην Αθήνα και στον Πειραιά, το 50% (περίπου 2.600) είναι bulk carriers. Ακόμα, από τις 574 εταιρείες, οι 379 διαθέτουν στον στόλο τους τουλάχιστον ένα πλοίο μεταφοράς χύδην ξηρών φορτίων. Υπάρχουν αρκετοί νέοι και νέες που επιθυμούν να ναυτολογηθούν σε bulk carriers. Στο παρόν άρθρο, αξιοποιώντας τα δεδομένα ερευνών τεσσάρων ετών, παρουσιάζουμε το προφίλ των πρωτοετών σπουδαστών και σπουδαστριών οι οποίοι όχι μόνο «Επιλέγουν Ναυτιλία», αλλά και «Επιλέγουν Bulk Carriers».
Οι πρωτοετείς που επιλέγουν bulk carriers
Τα τελευταία τέσσερα έτη, οι ετήσιες έρευνες της Isalos.net έχουν συγκεντρώσει τις απαντήσεις 3.861 πρωτοετών σπουδαστών και σπουδαστριών. Από αυτούς, το 33,7% (1.305) επιθυμούν να ναυτολογηθούν σε bulk carriers. Για τα ευρήματα που θα παρουσιαστούν, χρησιμοποιήθηκαν οι απαντήσεις των συγκεκριμένων πρωτοετών. Κατ’ αρχάς, το 79% των νέων που επιθυμούν να ναυτολογηθούν σε bulk carriers είναι άνδρες, ενώ το 21% είναι γυναίκες. Το 83% είναι 18 ή 19 ετών, το 16% είναι από 20 έως 24 ετών, ενώ μόλις το 1% έχει ηλικία μεγαλύτερη των 25 ετών. Ένας στους τρεις πρωτοετείς (32,3%) που επιθυμούν να ναυτολογηθούν σε bulk carriers φοιτά στην ΑΕΝ Μακεδονίας, ενώ, αν κοιτάξουμε ευρύτερα το σύνολο των απαντήσεων του δείγματος τεσσάρων ετών, το 27,6% φοιτά στην ΑΕΝ Μακεδονίας. Συνεπώς, καταγράφεται υψηλότερο ενδιαφέρον για ναυτολόγηση σε bulk carriers από τους σπουδαστές της συγκεκριμένης ΑΕΝ. Επιπλέον, σημαντικό μέρος των πρωτοετών που επιθυμούν να ναυτολογηθούν σε bulk carriers βρίσκονται στην ΑΕΝ Ασπροπύργου (14%) και στην ΑΕΝ Κρήτης (13%). Ωστόσο, αυτό είναι επόμενο, καθώς οι τρεις συγκεκριμένες σχολές θεωρούνται οι μητροπολιτικές ΑΕΝ, που δέχονται τον υψηλότερο βαθμό πρωτοετών και διαθέτουν τόσο Σχολή Πλοιάρχων όσο και Σχολή Μηχανικών. Σε Σχολές Πλοιάρχων φοιτά το 68% των πρωτοετών (86% εφόσον ληφθούν υπόψη μονάχα οι πρωτοετείς σπουδάστριες), ενώ το 32% φοιτά σε Σχολές Μηχανικών.
Ο παράγοντας της οικογένειας
Από τους νέους που επιθυμούν να ναυτολογηθούν σε bulk carriers, το 26% προέρχονται από την Αττική και το 14% από την Κεντρική Μακεδονία. Τα αντίστοιχα ποσοστά επί του συνόλου των πρωτοετών (ανεξαρτήτως δηλαδή της επιθυμίας τους να ναυτολογηθούν σε bulk carriers) ανέρχονται σε 32% και 11% αντίστοιχα. Το 17% προέρχεται είτε από την Περιφέρεια Νησιών Βορείου Αιγαίου είτε από την Περιφέρεια Νησιών Νοτίου Αιγαίου είτε από την Περιφέρεια Ιονίων Νήσων. Την ίδια ώρα, βάσει της απογραφής του 2021, στις συγκεκριμένες περιφέρειες κατοικεί το 7% των ατόμων ηλικίας 10 έως 19 ετών, γεγονός που αναδεικνύει τον κυρίαρχο ρόλο των νησιών της Ελλάδας στη συνέχιση της παράδοσης του ναυτικού επαγγέλματος. Ένα σημαντικό μέρος των πρωτοετών που επιθυμούν να ναυτολογηθούν σε bulk carriers προέρχονται είτε από οικογένειες όπου μόνο ο ένας γονέας εργάζεται είτε από οικογένειες όπου οι γονείς αμείβονται με τον βασικό μισθό είτε λίγο περισσότερο. Το 31% των πρωτοετών απαντούν ότι το μηνιαίο οικογενειακό εισόδημά τους δεν ξεπερνά τα €1.000, ενώ το 37% απαντά ότι βρίσκεται ανάμεσα στα €1.000 και τα €2.000.
• Επί του συνόλου των πρωτοετών που έλαβαν μέρος στην έρευνα τα τελευταία τέσσερα έτη, το 27% απαντούν ότι το μηνιαίο εισόδημα της οικογένειάς τους δεν ξεπερνά τα €1.000. Συνεπώς, οι πρωτοετείς που επιθυμούν να ναυτολογηθούν σε bulk carriers φέρονται να προέρχονται από οικονομικά ασθενέστερες οικογένειες.
• Το 48% των πρωτοετών σπουδαστριών που επιθυμούν να ναυτολογηθούν σε bulk carriers απαντούν ότι το μηνιαίο εισόδημα της οικογένειάς τους δεν ξεπερνά τα €1.000. Ακόμα, μόλις μία στις πέντε σπουδάστριες (21%) προέρχεται από οικογένεια της οποίας το μηνιαίο οικογενειακό εισόδημα ξεπερνά τα €2.000. Έτσι, όπως παρατηρείται ευρύτερα κάθε έτος, οι πρωτοετείς σπουδάστριες φέρονται να προέρχονται από οικονομικά ασθενέστερες οικογένειες.
Παράλληλα, το 16% των πρωτοετών προέρχονται από οικογένειες όπου τουλάχιστον ένας εκ των δύο γονέων απασχολείται στη ναυτιλία. Είναι άξιο αναφοράς ότι το εν λόγω ποσοστό μειώνεται στο 11% εφόσον ληφθούν υπόψη μονάχα οι απαντήσεις των σπουδαστριών. Ανεξαρτήτως του επαγγέλματος των γονέων, η γονεϊκή υποστήριξη στην επιλογή των πρωτοετών να ακολουθήσουν ναυτικές σπουδές είναι υψηλή. Το 84% των πρωτοετών απαντούν ότι οι γονείς τους είναι «πολύ» ή «πάρα πολύ» υποστηρικτικοί στην απόφασή τους να επιλέξουν σπουδές σε Ναυτική Ακαδημία. Το ποσοστό αυτό δεν μεταβάλλεται ανάλογα με το φύλο.
Τα κριτήρια που καθορίζουν τις επιλογές των νέων
Στη σημαντικότατη και αέναη προσπάθεια προσέλκυσης περισσότερων νέων στο ναυτικό επάγγελμα, η αποκρυπτογράφηση των παραγόντων που καθορίζουν τις επιλογές τους είναι υψηλής κρισιμότητας. Στο πλαίσιο αυτό, οι έρευνες της Isalos.net εστιάζουν στους παράγοντες που καθορίζουν τις επιλογές των νέων να ακολουθήσουν ναυτικές σπουδές, στους παράγοντες που καθορίζουν την επιλογή ναυτιλιακής εταιρείας από τους νέους καθώς και στις παροχές που θεωρούν σημαντικότερες όταν βρεθούν εν πλω. Η επαγγελματική αποκατάσταση παραμένει διαχρονικά ο σημαντικότερος παράγοντας που επηρεάζει τους νέους να ακολουθήσουν το ναυτικό επάγγελμα. Μόλις το 5% των πρωτοετών σπουδαστών και σπουδαστριών, που επιθυμούν να ναυτολογηθούν σε bulk carriers, τον χαρακτηρίζουν ως «καθόλου» ή «λίγο» σημαντικό, ενώ το 56% τον χαρακτηρίζει ως «πάρα πολύ» σημαντικό. Η «αγάπη για τη θάλασσα» αποτελεί τον δεύτερο σημαντικότερο παράγοντα που επιδρά στην απόφαση των νέων να ακολουθήσουν ναυτικές σπουδές, με το 74% των πρωτοετών σπουδαστών και σπουδαστριών να τον χαρακτηρίζουν ως έναν «πολύ» ή «πάρα πολύ» σημαντικό παράγοντα. Είναι άξιο αναφοράς ότι ο σημαντικότερος παράγοντας για τις πρωτοετείς σπουδάστριες είναι η «αγάπη για τη θάλασσα», με το 85% να τον χαρακτηρίζουν ως «πολύ» ή «πάρα πολύ» σημαντικό.
Παράλληλα, το ναυτικό επάγγελμα αποτελεί συνειδητή επιλογή για τους νέους και τις νέες. Μόλις 9% όσων επιλέγουν τα bulk carriers απαντούν ότι η τελική τους επιλογή εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από το γεγονός ότι δεν είχαν άλλη εναλλακτική. Η ναυτική παράδοση εξακολουθεί να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο, με σχεδόν έναν στους πέντε νέους (17%) να απαντούν σε σχετική ερώτηση ότι η «οικογενειακή παράδοση» αποτέλεσε έναν «πολύ» ή «πάρα πολύ» σημαντικό παράγοντα στην επιλογή τους. Καίριοι λόγοι για την επιλογή των νέων φέρονται να είναι ο παράγοντας «οικονομικοί λόγοι», με 64% των νέων να τον χαρακτηρίζουν ως «πολύ» ή «πάρα πολύ» σημαντικό παράγοντα, και η «φήμη της ναυτιλίας», με 44% να τον χαρακτηρίζουν «πολύ» ή «πάρα πολύ» σημαντικό παράγοντα.
Περνώντας στο επόμενο σκέλος των ευρημάτων, όπως μια ναυτιλιακή εταιρεία θα αξιολογήσει τους νέους και τις νέες που φιλοδοξούν να στελεχώσουν τα πλοία και τα γραφεία της, έτσι και η νέα γενιά φερέλπιδων ναυτικών έχει κριτήρια με τα οποία αξιολογεί την εκάστοτε ναυτιλιακή εταιρεία. Ποιοι είναι όμως οι κυριότεροι παράγοντες που καθορίζουν την επιλογή των νέων; Υπόψη λαμβάνονται πληθώρα διαφορετικών παραγόντων, όλοι τους σημαντικοί έως έναν βαθμό και κάποιοι εκ των οποίων είναι καθοριστικοί. Η επαγγελματική σταθερότητα θεωρείται διαχρονικά κορυφαία προτεραιότητα από τη νέα γενιά. Περισσότεροι από εννέα στους δέκα (92%) πρωτοετείς σπουδαστές και σπουδάστριες, που επιθυμούν να ναυτολογηθούν σε bulk carriers, χαρακτηρίζουν τον συγκεκριμένο παράγοντα «πολύ» ή «πάρα πολύ» σημαντικό. Ιδιαίτερα μεγάλη σημασία δίνεται και στην «καλή επικοινωνία με το Τμήμα Πληρωμάτων», με το 83% των πρωτοετών να τη χαρακτηρίζουν «πολύ» ή «πάρα πολύ» σημαντική. Επιπλέον, οι νέοι και οι νέες επιθυμούν να εργαστούν σε μια εταιρεία που δίνει έμφαση στην επαγγελματική ανέλιξη των εργαζομένων της: το 79% των ερωτηθέντων χαρακτηρίζουν τις «ίσες ευκαιρίες ανέλιξης». έναν «πολύ» ή «πάρα πολύ» σημαντικό παράγοντα στην επιλογή τους. Ο συγκεκριμένος παράγοντας είναι ο δεύτερος σημαντικότερος για τις πρωτοετείς σπουδάστριες: εφόσον ληφθούν υπόψη μονάχα οι δικές τους απαντήσεις, το ποσοστό διαμορφώνεται σε 87%. Παράλληλα, οι τεχνολογικές καινοτομίες και η ασφάλεια είναι ψηλά στις προτεραιότητες των νέων, με το 73% να χαρακτηρίζουν «πολύ» ή «πάρα πολύ» σημαντικό παράγοντα το κατά πόσο μια εταιρεία διαθέτει σύγχρονο στόλο. Στην πέμπτη θέση της κατάταξης βρίσκονται οι «απολαβές» και συνεπώς διακρίνεται το πόσο μεγαλύτερη σημασία δίνουν οι νέοι και οι νέες στη σταθερότητα στον εργασιακό τους χώρο έναντι των απολαβών τους. Πάντως, σαφώς και το ύψος των απολαβών παραμένει σημαίνων παράγοντας, με το 72% των πρωτοετών να τον χαρακτηρίζουν «πολύ» ή «πάρα πολύ» σημαντικό. Το αντίστοιχο ποσοστό, εφόσον ληφθούν υπόψη μονάχα οι απαντήσεις των πρωτοετών σπουδαστριών, διαμορφώνεται σε 65%.
Όπως αναδεικνύεται και στο αντίστοιχο γράφημα, δεν υπάρχει κάποιος από τους παράγοντες που να είναι άνευ σημασίας για τους νέους και τις νέες. Ακόμα και οι δύο λιγότερο σημαντικοί παράγοντες, δηλαδή οι «συστάσεις των καθηγητών» και οι «συστάσεις φίλων», θεωρούνται «πολύ» ή «πάρα πολύ» σημαντικοί από το 42% και το 31% των πρωτοετών. Η τελευταία ενότητα της παρούσας ανάλυσης θα εστιαστεί στις σημαντικότερες παροχές εν πλω, βάσει πάντοτε των απαντήσεων των πρωτοετών σπουδαστών και σπουδαστριών. Διαχρονικά, σημαντικότερη παροχή θεωρείται η «ατομική καμπίνα», και αυτό δεν έχει αλλάξει για τη νεότερη γενιά. Το 87% των σπουδαστών και των σπουδαστριών χαρακτηρίζουν τη συγκεκριμένη παροχή «πολύ» ή «πάρα πολύ» σημαντική. Ιδιαίτερα υψηλής σημασίας για τους νέους και τις νέες είναι και η «ποιότητα του φαγητού», με το 85% (όσων επιθυμούν να ναυτολογηθούν στα bulk carriers) να τη χαρακτηρίζουν «πολύ» ή «πάρα πολύ» σημαντική. Μόλις τέσσερα άτομα τη χαρακτήρισαν «καθόλου» σημαντική, δηλαδή περίπου το 0,3% των πρωτοετών. Η επικοινωνία συνιστά σημαντική προτεραιότητα για τη νέα γενιά, δεδομένο που επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι το 75% των πρωτοετών χαρακτήρισαν ως «πολύ» ή «πάρα πολύ» σημαντική παροχή το «δωρεάν τηλέφωνο», ενώ το 74% των πρωτοετών χαρακτήρισαν ως «πολύ» ή «πάρα πολύ» σημαντική παροχή το «ίντερνετ». Επιπλέον, οι νέοι και οι νέες δίνουν μεγάλη σημασία στη σωματική τους υγεία, με το 70% να χαρακτηρίζει το «γυμναστήριο» ως «πολύ» ή «πάρα πολύ» σημαντική παροχή. Πάντως, το ποσοστό αυτό μειώνεται σε 61%, εφόσον ληφθούν υπόψη μονάχα οι απαντήσεις των πρωτοετών σπουδαστριών. Οι πρωτοετείς σπουδάστριες δίνουν πολλή σημασία στην «εξ αποστάσεως εκπαίδευση» και στη «βιβλιοθήκη», με 53% και 57% αντίστοιχα να τις χαρακτηρίζουν «πολύ» ή «πάρα πολύ» σημαντικές παροχές. Επί του συνόλου των πρωτοετών, τα αντίστοιχα ποσοστά διαμορφώνονται σε 43% και 42% αντίστοιχα. Αν υπάρχει κάποια παροχή πολύ μικρής σημασίας για τους νέους και τις νέες, αυτή είναι τα «μουσικά όργανα», με το 41% να τη χαρακτηρίζουν «καθόλου» σημαντική παροχή.
